ريشه‌ها و منگوله‌ها

• ريشه‌ها ومنگوله‌ها

  پس از آنكه گليم را از دار بازد مي‌كنند بايد با ريشه زدن از باز شدن پودها وساييده شدن انتهاي تارها جلوگيري كرد.

  
  

• ريشه‌هاي ساده: اگر سر پلاس‌ها راكه با بافت متعادل يا گليم بافته شده، به خوبي كوبيده شود،‌تارها را مي‌توان آزاد گذارد. البته حلقه‌هاي تار باز خواهد شد وسرانجام ساييدگي نيز پيدا مي‌كند. مواردي وجود دارد كه ناگزير به بريدن ريشه‌ها مي‌انجامد وكناره‌ها را به زير مي‌دوزند تا از فرسودگي آنها جلوگيري شود.

• ريشه هاي گره دار: نخ‌هاي تار را دسته بندي مي‌كنند ودر كنار آخرين پود گره مي‌زنند. ريشه‌هاي بلند را در قسمت پايين گره‌اي ديگر مي‌زنند كه شيوه‌اي مرسوم در گليم‌هاي تركي وكردي است.

• ريشه‌هاي توري: نخ‌هاي تار را دسته بندي مي‌كنند ودر كنار آخرين پود گره مي‌زنند. سپس نيمي از ريشه‌هاي هر گره را به نيمي از ريشه‌هاي گره مجاور، دوباره گره مي‌زنند. اين شيوه را در اغلب جوامع بافنده به كار مي‌برند.

• ريشه‌هاي توري: نخ‌هاي تار را دسته بندي مي‌كنند ودر كنار آخرين پود گره مي‌زنند. سپس نيمي از ريشه‌هاي هر گره را به نيمي از ريشه‌هاي گره مجاور،‌دوباره گره مي‌زنند. اين شيوه را در اغلب جوامع بافنده بكار مي‌برند.

• ريشه‌هاي زنجيره‌اي وحلقه‌اي:هر رشته تار را از زير و روي دو تارمجاور به صورت حلقه رد مي‌كنند وپس از رسيدن به كناره گليم،‌تار را بر مي‌گردانند وبه حلقه كردن ادامه مي‌دهند تا دو تاسه رديف حلقه ايجاد شود. سپس انتهاي تارها را درگروه‌هاي سه تايي يا بيشتر در هم مي‌پيچانند تا حلقه‌ها از هم باز شود. سپس انتهاي تارها را در گروه هاي سه تايي يا بيش تر درهم مي پيچانند تا حلقه ها از هم باز شود وبراي اطمينان بيشتر گره‌اي نيز به آنها مي‌زنند.

• ريشه‌هاي گيس بافت : دسته اي از تارها را به صورت نوار پهني در هم مي ‌بافند. حداقل تعداد تارها در هر دسته سه تا وحداكثر دوازده تاست كه نواري به عرض سه سانتي متر به وجود مي‌اورد. ريشه‌هاي بافته را بانخ پشمي رنگي مي بندند تا از هم باز نشود. سپس بافته‌ها را از انتها بانخ پشمي به رنگ ديگري مي‌بندند تا منگوله درست كنند.در تركيب ديگري ابتدا ريشه‌ها رادر چند رديف حلقه وزنجير مي‌كنند سپس آن را دسته بندي كرده مي‌بافند

• ريشه‌هاي بافته‌ي اوريب:اين نوع ريشه را با تارهاي پنبه‌اي مي‌بافند ودر ظاهر شبيه به بافت پودرو و يا اوريب است. در اين گونه ريشه بافي ريشه‌هاي بلند را، از نقطه‌اي در انتهاي پودها وبه صورت مورب،‌از زير ورو مي‌بافند وبافته‌ها را به طرف آخرين پود برمي‌گردانند. ساختار اين گونه ريشه شبيه به بافت يكدست بدون پود است،‌زيرا تارها خود عمل پود را نيز انجام مي‌دهند. انتهاي پود كه آزاد است، در پشت گليم ديده مي‌شود.

• ريشه‌هاي بافته وبرگشته:در صورتي كه بافت كناره‌ها شل باشد،‌تار را به روي خود برمي‌گردانند ودرون كناره‌ها مي‌بافند. غالباً‌ تارها يا روي يكديگر حلقه مي‌شوند يا آن را گره مي‌زنند كه پيش از بافتن ايجاد نوعي برجستگي كند. اين گونه ريشه‌ها در صورتي به كار مي‌رود كه پودهاي كناره‌ها و تارها به يك رنگ باشد.

• ريشه با تارهاي پيچيده: تارها را، هنگام برافراشتن دار، به جاي آنكه به دور تيرك دار گره بزنند به دور آن مي‌پيچانند وپس از اتمام بافندگي،‌تيرك را بيرون مي‌كشند وتارها به صورت حلقه‌ي بلندي برجاي مي‌ماند كه مي‌توان به صورت‌هاي مختلف پيچاند. اين نوع ريشه‌ها نشان   مي‌دهد كه بافنده از كدام طرف شروع به كار كرده است زيرا دارها به دور تيرك مياني كه به بافنده نزديك تر است حلقه مي‌شود. ريشه‌هاي انتهاي ديگر گليم به گونه متفاوتي است.

  
  

  

  
  

  

  
  

  

  
  

  

  
  

  

  
  

  

  
  

     

     

انواع گره در سر ریشه های قالی

دو گره: دو گره، اصولاً به منظور جلوگیری از ریختگی سر بافت صورت می گیرد. اگر سر قالی و گره های آن ریخته و ریشه ها از بین رفته باشد. (همچنانکه بعداً توضیح داده می شود) به قالی ریشه می دهند و گره های ریخته شده را متناسب با گره های قالی ترمیم کرده و سپس سر ریشه ها را دو گره می زنند. وسایل مورد نیاز در این روش عبارت است از نخ پوک یا پود که تاب آن بسیار کم است و به راحتی پاره می شود. طریقه دو گره زدن بدین شیوه است که فرش را از قسمت ریشه ها روی اها قرار می دهند و سپس 2 یا 4 تار را گرفته و نخ کم تاب یا پوک را در امتداد 4 تار اول قالی می گذارند و سپس دنباله نخ را در دست می گیرند. بدین صورت که نخ را در دست راست قرار می دهند و با انگشت دست (انگشت کوچک و کناری) نخ را گرفته و دو دور آن را به دور انگشت وسط و اشاره می پیچند. نخ باید به صورت خمیده و تقریباً تا شده باشد. در این هنگام 4 تار و نخ پوک را از وسط نخی که به دور انگشتان پیچیده تا حالت دایره ایجاد کند، رد کرده و انگشتان را از زیر نخ پوک خارج می کنند. سپس نخ را محکم گره زده و دوباره روی همین 4 نخ به همان شیوه قبل گره می زنند و 4 تار دیگر کناری را گرفته تا دنباله نخ پوک به همین روش گفته شده دو گره زده می شود.

• دو گره سوزنی: وسایل مورد نیاز در روش عبارت است از :

• سوزن (که نخ دو گره به راحتی در داخل آن وارد شود)

• نخ دو گره

هنگامی از دو گره سوزنی استفاده می شود که سر چله ها در قسمت ریشه خیلی کوتاه باشد. شیوه عمل بدین گونه است که نخ را داخل سوزن نموده و 2 تا 4 ریشه قالی را گرفته و انتهای نخ داخل سوزن را در امتداد این ریشه ها قرار می دهند، سپس نخ همراه را به صورت نیم دایره روی این ریشه ها و انتهای همان تار گرفته شده قرار داده و سوزن را از سمت چپ و از زیر این چند ریشه حرکت می دهند و از وسط این حالت نیم دایره خارج می کنند.

• نخودی: هنگامی از گره نخودی به عنوان گره در سر ریشه ها استفاده می کنند که سر ریشه های قایل بلند بوده و گلیم باف نیز داشته باشد. شیوه عمل بدین گونه است 3 تا 5 دار قال را گرفته و به دور خود پیچیانده و به صورت معمول گره می زنند.

• گره پنجره ای: از گره پنجره ای بیشتر در قالیهای نفیس یا آن دسته از قالیهایی که چله ابریشم دارند استفاده می کنند و حتماً سر چله ها باید بلند باشد. این گره بیشتر حالت تزئینی دارد. شیوه عمل بدین گونه است تارهای قالی را به صورت زوج (4 تا 6 تایی) در دست گرفته و به صورت نخودی گره می زنند. هنگامی که تا انتهای ریشه نخودی زده شد، در پایین گره نخودی 3 تار را گرفته و با 3 تار از یک دسته 6 تایی بغلی با هم گره می زنند. لازم به یادآوری است که در بعضی موارد تعداد تارهای زوج برای گره زدن از این تعداد 3 تا 6 تای نیز بیشتر می باشد.